Polak pokieruje globalnymi działaniami ASCO. Prof. Rutkowski: chodzi o lepszą jakość leczenia na całym świecie

Prof. dr hab. n. med. Piotr Rutkowski, kierownik Kliniki Nowotworów Tkanek Miękkich, Kości i Czerniaków oraz pełnomocnik dyrektora ds. Narodowej Strategii Onkologicznej i Badań Klinicznych Narodowego Instytutu Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie – Państwowego Instytutu Badawczego w Warszawie, objął funkcję przewodniczącego International Affairs Committee of ASCO.

ASCO, czyli American Society of Clinical Oncology, to największe towarzystwo onkologiczne na świecie. Organizacja zrzesza ponad 50 tys. specjalistów w ponad 170 krajach. W jej dorocznym kongresie uczestniczy co roku ponad 40 tys. przedstawicieli środowiska onkologicznego ze 140 krajów.

Misją ASCO jest walka z nowotworami poprzez badania naukowe, edukację i promowanie najwyższej jakości opieki nad pacjentem. Nowa rola prof. Rutkowskiego ma znaczenie nie tylko prestiżowe. To także udział w kształtowaniu globalnych działań, które mają poprawiać diagnostykę, leczenie i organizację opieki onkologicznej. – Bardzo się cieszę, bo Polak nigdy wcześniej nie pełnił takiej funkcji. To rzeczywiście prestiżowe i ważne zadanie, ale też sporo pracy – mówi prof. Piotr Rutkowski.

ASCO działa globalnie

International Affairs Committee of ASCO odpowiada za międzynarodowe działania organizacji. Chodzi m.in. o inicjatywy edukacyjne, naukowe, warsztaty, konferencje i programy wspierające rozwój onkologii w różnych regionach świata.

W komitecie pracują przedstawiciele Europy, Ameryki Północnej, Ameryki Łacińskiej, Azji i Oceanii oraz Afryki i Bliskiego Wschodu. Prof. Piotr Rutkowski pełni funkcję przewodniczącego komitetu. – Komitet zajmuje się wszystkimi działaniami ASCO dotyczącymi współpracy międzynarodowej. Obejmuje właściwie wszystkie regiony świata: Azję i Pacyfik, Amerykę Południową, Europę, Azję i Afrykę – wyjaśnia prof. Rutkowski. Jak podkreśla, celem tych działań jest nie tylko wymiana wiedzy między ekspertami, ale przede wszystkim podnoszenie standardów opieki nad pacjentami. – Chodzi o to, żeby dystrybuować dobrą jakość leczenia onkologicznego, diagnostyki i opieki onkologicznej oraz podnosić ją globalnie na całym świecie – zaznacza profesor.

Center for Global Impact i rady regionalne

Międzynarodowe działania ASCO wspiera Center for Global Impact. Jego zadaniem jest włączanie globalnej perspektywy do strategii i programów organizacji oraz współpraca z onkologami z różnych systemów ochrony zdrowia, także tych, które mają ograniczone zasoby. W praktyce chodzi o to, aby doświadczenia i potrzeby lekarzy z różnych regionów świata były uwzględniane w projektach edukacyjnych, naukowych i organizacyjnych ASCO.

Ważną częścią tej struktury są rady regionalne. Pomagają one rozpoznawać potrzeby specjalistów w poszczególnych częściach świata i angażować ich w działania ASCO. Jedna z takich rad obejmuje Europę Środkowo-Wschodnią, co ma szczególne znaczenie dla Polski i krajów naszego regionu. – Każdy region ma swoje aktywności. Chodzi m.in. o inicjatywy edukacyjne, naukowe, warsztaty, wspieranie konferencji i innych działań w różnych krajach pod patronatem ASCO – mówi prof. Rutkowski.

Co to oznacza dla polskiej onkologii?

Nowa funkcja prof. Rutkowskiego ma znaczenie nie tylko osobiste czy prestiżowe. Daje Polsce możliwość mocniejszego uczestniczenia w pracach jednej z najważniejszych organizacji onkologicznych świata. – Uczestniczymy w pracach czołowej organizacji onkologicznej i możemy kształtować pewne działania, szczególnie w naszej części Europy – mówi prof. Rutkowski.

Jednym z przykładów jest zaplanowane na wrzesień spotkanie regionalnej rady ASCO dotyczącej Europy Środkowo-Wschodniej. Odbędzie się ono w Krakowie. – To daje także możliwość dołączenia do programów podnoszenia jakości leczenia i korzystania z kursów prowadzonych przez światowych liderów w swoich dziedzinach. Tego wcześniej w takiej skali nie było – podkreśla.

Diagnostyka molekularna i badania kliniczne

Jednym z obszarów rozwijanych przez ASCO są szkolenia dotyczące Molecular Tumor Board, czyli zespołów omawiających wyniki diagnostyki molekularnej i dobór leczenia na ich podstawie. To coraz ważniejszy element nowoczesnej onkologii. W wielu nowotworach decyzje terapeutyczne zależą dziś nie tylko od lokalizacji guza czy typu histopatologicznego, ale także od profilu molekularnego choroby.

– ASCO zorganizowało w Europie model szkolenia dla onkologów, jak przeprowadzać Molecular Tumor Board, czyli spotkania dotyczące diagnostyki molekularnej i doboru leczenia na tej podstawie – mówi prof. Rutkowski.

W Polsce odbył się także warsztat dla 40 osób z Europy Środkowo-Wschodniej poświęcony metodologii badań naukowych i klinicznych w onkologii. – Innym programem jest szkolenie nowych liderów w onkologii. Aplikowało do niego ponad 25 osób z naszego regionu. Każdy region ma swoje aktywności i potrzeby – dodaje.

Włókniakowatość desmoidalna: rzadka choroba, która może niszczyć życie

Podczas konferencji ASCO prof. Rutkowski wygłosił wykład dotyczący włókniakowatości desmoidalnej (desmoid). To rzadka choroba, która nie daje przerzutów, ale może być miejscowo agresywna i bardzo obciążająca dla pacjenta. – To dość uciążliwa choroba, która rozwija się stosunkowo często w młodym wieku. Jest miejscowo agresywna. Nie daje przerzutów, ale może prowadzić do silnego upośledzenia jakości życia, ograniczenia ruchomości, a niekiedy nawet do śmierci, jeśli zajmuje narządy krytyczne – wyjaśnia prof. Rutkowski.

Choroba ma charakter naciekający. To oznacza, że może wrastać w okoliczne tkanki i struktury, powodując ból, ograniczenie sprawności i poważne problemy funkcjonalne.

Leczyć skutecznie, ale nie nadmiernie

Podejście do leczenia włókniakowatości desmoidalnej bardzo się zmieniło. Dawniej częściej sięgano po agresywne leczenie chirurgiczne. Dziś wiadomo, że u części pacjentów lepszą strategią może być aktywna obserwacja. – Kiedyś byliśmy zbyt agresywni. Prawdopodobnie część chorych okaleczaliśmy, bo leczenie było zbyt intensywne. Teraz wiemy, że u części pacjentów chirurgia nie jest potrzebna – mówi prof. Rutkowski.

To ważna zmiana filozofii leczenia. Celem nie jest już „zrobić jak najwięcej”, ale wybrać takie postępowanie, które przyniesie pacjentowi największą korzyść i jak najmniej szkód. Jak podkreśla profesor, u około 50-60 proc. chorych choroba może samoistnie się zatrzymać albo zacząć się cofać. Kluczowe jest więc właściwe rozpoznanie grupy pacjentów, którzy mogą być bezpiecznie obserwowani.

– Mój wykład dotyczył tego, u których chorych stosować leczenie chirurgiczne, a u których aktywną obserwację, żeby nie leczyć nadmiernie i nie zaszkodzić pacjentowi – wyjaśnia.

Nowe leki i krioablacja

W ostatnim czasie w leczeniu włókniakowatości desmoidalnej pojawiły się nowe możliwości. Po raz pierwszy zarejestrowano leki działające specyficznie w tej chorobie. Podczas sesji na ASCO omawiano nie tylko chirurgię, ale także leczenie systemowe oraz inne metody miejscowe. Jedną z nich jest krioablacja, która zaczyna być wykorzystywana u wybranych pacjentów. – Około 20 proc. chorych wymaga leczenia systemowego. Pojawienie się nowych terapii zmienia możliwości postępowania – zaznacza ekspert.

Polska obecność ma znaczenie

ASCO to największa konferencja onkologiczna na świecie, w której uczestniczy około 50 tys. osób. Wygłoszenie wykładu podczas tego wydarzenia jest dużym wyróżnieniem, szczególnie w tak wyspecjalizowanej dziedzinie jak leczenie włókniakowatości desmoidalnej. – To ultra specjalistyczna działka, ale bardzo ważna dla pacjentów, bo dotyczy jakości życia i właściwego doboru leczenia. Fakt, że mogłem mówić o tym na ASCO, nie jest częstym zjawiskiem – podkreśla prof. Piotr Rutkowski.

Nowa rola profesora w ASCO pokazuje, że polska onkologia coraz mocniej uczestniczy w międzynarodowej debacie o jakości leczenia, diagnostyce molekularnej, badaniach klinicznych i edukacji specjalistów. Dla pacjentów najważniejsze jest, by ta wiedza nie zostawała wyłącznie na poziomie kongresów i komitetów. Jej sens polega na tym, żeby szybciej przekładała się na codzienną praktykę: trafniejszą diagnostykę, bardziej indywidualne decyzje terapeutyczne i lepszą jakość opieki onkologicznej.